به گزارش پایگاه اطلاع رسانی رادیو تهران، فربد عبادی‌آذر، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشكی ایران و معاون بهداشت این دانشگاه در برنامه «دور یك میز»، با تشریح پیشینه اجرای برنامه پزشكی خانواده در كشور، اظهار كرد: شكل‌گیری شبكه بهداشت و درمان، نقطه آغاز سازمان‌یافتگی ارائه خدمات سلامت در كشور بود و برنامه پزشكی خانواده نیز از سال 1384 در روستاها، شهرهای زیر 20 هزار نفر و جمعیت عشایری آغاز شد.

وی افزود: اجرای پزشكی خانواده در سطح شهری نیز از سال 1391 به‌صورت پایلوت در استان‌های فارس و مازندران دنبال شد و در سال 1402 برنامه سلامت خانواده به شكل پایلوت در برخی مناطق از جمله شهرستان قدس در حوزه دانشگاه علوم پزشكی ایران مورد اجرا قرار گرفت.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشكی ایران با اشاره به سیاست‌های دولت و وزارت بهداشت در توسعه این برنامه گفت: در سال 1404، پنج شهرستان كشور برای اجرای پایلوت پزشكی خانواده انتخاب شدند و در سال 1405 نیز اجرای این برنامه در 59 شهرستان كشور و در سه فاز آغاز شد.

به گفته عبادی‌آذر، دانشگاه‌های علوم پزشكی تهران، شهید بهشتی و ایران نیز هر كدام یكی از مناطق استان تهران را برای اجرای آزمایشی این برنامه انتخاب كردند كه در این چارچوب، بهارستان، دماوند و اسلامشهر در زمره شهرستان‌های پایلوت قرار گرفتند.

وی هدف اصلی این طرح را ارتقای سلامت مردم و تحقق عدالت در دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی دانست و گفت: وقتی عدالت در ارائه خدمات سلامت مورد توجه قرار گیرد، علاوه بر دسترسی منصفانه مردم، از هزینه‌های زائد و خدمات غیرضروری نیز جلوگیری می‌شود.

پزشك خانواده؛ نقطه ورود به نظام سلامت
عبادی‌آذر با تشریح ساختار نظام ارجاع اظهار كرد: در این طرح، بیمار ابتدا به سطح نخست خدمات سلامت یعنی خانه‌های بهداشت، پایگاه‌های سلامت و مراكز جامع سلامت مراجعه می‌كند و در صورت نیاز، پزشك خانواده او را به سطوح تخصصی‌تر ارجاع می‌دهد.

وی افزود: تیم سلامت در مناطق شهری برای هر حدود 3 هزار نفر و در مناطق روستایی برای هر حدود 4 هزار نفر پیش‌بینی شده است و این تیم‌ها شامل پزشك، ماما، مراقب سلامت و منشی هستند.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشكی ایران گفت: در سطح نخست، خدماتی همچون واكسیناسیون، مشاوره روان، مشاوره تغذیه و مراقبت‌های دوران بارداری به‌صورت رایگان ارائه می‌شود و هر فرد نیز در طول سال از چهار نوبت ویزیت رایگان پزشك خانواده برخوردار خواهد بود.

به گفته وی، پس از چهار نوبت، سهم پرداختی بیمار برای ویزیت پزشك خانواده نیز محدود و ناچیز خواهد بود.

وی تأكید كرد: اگر بیمار نیاز به خدمات تخصصی داشته باشد، پزشك خانواده بدون آنكه بیمار مجبور باشد شخصاً برای یافتن متخصص اقدام كند، او را به سطح دوم ارجاع می‌دهد و نوبت مراجعه نیز از همان مركز سلامت برای وی تعیین می‌شود.

عبادی‌آذر ادامه داد: در سطح دوم، سهم پرداختی بیمار در چارچوب نظام ارجاع كاهش می‌یابد و در صورت نیاز به بستری و خدمات سطح سوم نیز بیمار از مسیر ارجاع به بیمارستان هدایت خواهد شد.

پرونده الكترونیك؛ ستون اصلی نظام ارجاع
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشكی ایران، پرونده الكترونیك سلامت را یكی از مهم‌ترین زیرساخت‌های اجرای این طرح دانست و گفت: سوابق خدمات سلامت فرد با استفاده از كد ملی در پرونده الكترونیك ثبت می‌شود و پزشك می‌تواند سابقه بیماری، خدمات دریافت‌شده و روند درمان بیمار را مشاهده كند.

وی افزود: اگر بیمار از سطح اول به سطح دوم یا سوم ارجاع شود، اطلاعات خدمات دریافت‌شده در سطوح بعدی نیز به پرونده الكترونیك بازمی‌گردد و پزشك خانواده در جریان روند درمان بیمار قرار می‌گیرد.

عبادی‌آذر تأكید كرد: در این فرآیند، ارتباط میان مركز جامع سلامت، پزشك خانواده و بیمارستان به‌صورت الكترونیك برقرار است و هدف، حذف كاغذبازی و ایجاد یك زنجیره پیوسته برای مراقبت از بیمار است.

تأكید بر پوشش بیمه‌ای افراد فاقد بیمه
وی درباره وضعیت افراد فاقد پوشش بیمه‌ای نیز گفت: یكی از برنامه‌های مهم در كنار اجرای پزشكی خانواده، افزایش پوشش بیمه سلامت است و برای افرادی كه فاقد بیمه هستند، اطلاع‌رسانی لازم انجام شده تا بتوانند تحت پوشش بیمه قرار گیرند.

به گفته عبادی‌آذر، افراد كم‌برخوردار و دهك‌های پایین جامعه می‌توانند از ظرفیت بیمه سلامت با هزینه بسیار پایین یا بدون پرداخت حق بیمه استفاده كنند و هدف این است كه نداشتن بیمه مانعی برای دسترسی مردم به خدمات سلامت نباشد.

آمادگی بهارستان برای اجرای طرح
جواد گلشنی، سرپرست شبكه بهداشت و درمان بهارستان نیز با اشاره به جمعیت بالای این شهرستان گفت: بهارستان حدود 590 هزار نفر جمعیت دارد و اجرای طرح پزشكی خانواده در این شهرستان به‌عنوان یكی از مناطق منتخب دانشگاه علوم پزشكی ایران، از 12 مرداد آغاز شده است.

وی افزود: زیرساخت‌های مورد نیاز اجرای طرح از ماه‌ها قبل با حمایت دانشگاه علوم پزشكی ایران در حال آماده‌سازی بوده و تیم‌های سلامت نیز به‌تدریج در مناطق مختلف مستقر شده‌اند.

گلشنی با بیان اینكه جمعیت بهارستان از نظر پوشش بیمه‌ای تقریباً به سه گروه تقسیم می‌شود، اظهار كرد: بخشی از جمعیت تحت پوشش بیمه سلامت، بخشی تحت پوشش تأمین اجتماعی و بخشی نیز فاقد بیمه هستند.

وی ادامه داد: تمام افراد تحت پوشش بیمه سلامت به تیم‌های سلامت جدید منتسب شده‌اند و برای جمعیت فاقد بیمه نیز از طریق مراكز جامع سلامت، فرآیند اطلاع‌رسانی و هدایت به سمت بیمه سلامت دنبال می‌شود.

توسعه شیفت عصر مراكز سلامت
سرپرست شبكه بهداشت و درمان بهارستان همچنین از فعال شدن شیفت عصر برخی مراكز جامع سلامت خبر داد و گفت: چهار مركز در حال حاضر تا ساعت 21:30 فعال هستند و برنامه توسعه این شیفت‌ها نیز در دستور كار قرار دارد.

وی درباره دسترسی مردم به پزشكان متخصص گفت: در بیمارستان شهرستان بهارستان تاكنون 15 پزشك متخصص مستقر شده‌اند و این متخصصان برای پاسخگویی به ارجاعات سطح دوم مورد استفاده قرار می‌گیرند.

گلشنی افزود: در صورت افزایش زمان انتظار، بیمارستان‌های معین از جمله بیمارستان امام رضا(ع) تأمین اجتماعی اسلامشهر و بیمارستان امام سجاد(ع) شهریار نیز می‌توانند در پذیرش بیماران ارجاع‌شده همكاری كنند.

افزایش ظرفیت تخصصی برای پاسخگویی به ارجاعات
وی با اشاره به افزایش تعداد متخصصان بیمارستان بهارستان گفت: تعداد متخصصان نسبت به گذشته افزایش یافته و حدود 50 درصد ظرفیت درمانگاه تخصصی بیمارستان برای بیماران ارجاع‌شده از نظام پزشكی خانواده در نظر گرفته شده است.

گلشنی تأكید كرد: هدف این است كه اجرای نظام ارجاع موجب ایجاد صف جدید برای مردم نشود، بلكه با مدیریت ظرفیت بیمارستان‌ها و افزایش تیم‌های تخصصی، زمان انتظار بیماران كاهش پیدا كند.

وی همچنین پزشك خانواده را ابزاری برای حركت از «مراقبت منفعل» به «مراقبت فعال» دانست و گفت: پزشك خانواده با ارتباط مستمر با خانوار می‌تواند عوامل خطر و بیماری‌ها را زودتر شناسایی كند و پیش از آنكه بیماری به مرحله پیشرفته برسد، مداخله درمانی و پیشگیرانه انجام دهد.

فرمانداری؛ حلقه هماهنگ‌كننده دستگاه‌های شهرستان
عبدالحمید شرفی، فرماندار بهارستان نیز با اشاره به نقش فرمانداری در اجرای این طرح گفت: بر اساس ابلاغ استانداری، فرماندار شهرستان پایلوت ریاست هیئت اجرایی نظام پزشكی خانواده و نظام ارجاع را بر عهده دارد.

وی افزود: تاكنون چندین جلسه با حضور مسئولان دانشگاه علوم پزشكی ایران، ریاست دانشگاه، معاونان دانشگاه و شبكه بهداشت و درمان برگزار شده و هماهنگی‌های لازم برای اجرای طرح در حال انجام است.

فرماندار بهارستان با اشاره به جمعیت بالای شهرستان گفت: بهارستان از نظر وسعت، شهرستان كوچكی است اما جمعیت بسیار بالایی دارد و همین موضوع، تأمین نیروی انسانی مورد نیاز طرح را به یكی از چالش‌های اصلی تبدیل كرده است.

شرفی ادامه داد: شهرستان به مناطق و بلوك‌های جمعیتی تقسیم شده و برای هر بلوك، تیم سلامت در نظر گرفته شده است.

وی از اجرای برنامه‌های مختلف برای فرهنگ‌سازی خبر داد و گفت: جلساتی با دستگاه‌های اجرایی، آموزش و پرورش و سایر مجموعه‌های شهرستان برگزار شده و از ظرفیت نماز جمعه، هیئت‌ها و اجتماعات مردمی نیز برای اطلاع‌رسانی درباره پزشك خانواده و نظام ارجاع استفاده شده است.

تغییر الگوی مراجعه؛ مهم‌تر از ایجاد زیرساخت
یكی از مهم‌ترین نكات مطرح‌شده در این گفت‌وگو، ضرورت تغییر فرهنگ مراجعه مردم به نظام سلامت بود.

عبادی‌آذر تأكید كرد كه پزشك خانواده قرار نیست مانع دسترسی مردم به پزشك متخصص شود، بلكه قرار است نیاز واقعی بیمار را تشخیص داده و مسیر مناسب درمان را برای او مشخص كند.

وی گفت: پزشك خانواده بر اساس تشخیص علمی تعیین می‌كند كه بیمار به كدام متخصص نیاز دارد و هدف آن است كه مراجعه به متخصص، بر مبنای نیاز واقعی و نه سلیقه یا درخواست بیمار انجام شود.

او افزود: عدالت در سلامت به این معناست كه هر فرد به اندازه نیاز خود خدمات دریافت كند و از ارائه خدمات غیرضروری و هزینه‌های زائد جلوگیری شود.

محرمانگی اطلاعات سلامت
عبادی‌آذر درباره نگرانی‌های مطرح‌شده پیرامون محرمانگی پرونده الكترونیك سلامت نیز اظهار كرد: اطلاعات پرونده پزشكی افراد محرمانه است و بدون مجوز قانونی در اختیار دیگران قرار نمی‌گیرد.

وی گفت: دسترسی به اطلاعات سلامت محدود و بر اساس سطوح دسترسی تعریف شده است و حتی در مورد نیروهای مسلح و كاركنان نظامی و انتظامی نیز اصل محرمانگی اطلاعات پزشكی رعایت می‌شود.

به گفته وی، پرونده پزشكی تنها در اختیار خود فرد یا در موارد قانونی و با حكم قضایی قابل ارائه است.

بیماران خاص و صعب‌العلاج در نظام ارجاع
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشكی ایران همچنین درباره بیماران خاص و صعب‌العلاج گفت: این بیماران نیز در ساختار پزشكی خانواده و نظام ارجاع دیده شده‌اند و خدمات مورد نیاز آنها بر اساس پرونده و تشخیص پزشكی دنبال خواهد شد.

وی تأكید كرد: بیماری‌های خاص و صعب‌العلاج در پرونده الكترونیك بیمار ثبت می‌شوند تا روند ارائه خدمات و نیازهای درمانی آنها در مسیر نظام سلامت قابل پیگیری باشد.

تأكید بر تأمین منابع و رفع مشكلات اجرایی
عبادی‌آذر درباره نگرانی‌ها نسبت به منابع مالی طرح نیز گفت: اجرای برنامه در حال حاضر با مشكل مالی مواجه نشده و سازوكارهایی برای پایش و رفع مشكلات شهرستان‌های پایلوت در نظر گرفته شده است.

وی افزود: هر هفته جلسات وبیناری با حضور مسئولان وزارت بهداشت، رؤسای دانشگاه‌های علوم پزشكی و مدیران شهرستان‌های پایلوت برگزار می‌شود تا مشكلات اجرایی، مالی و زیرساختی شناسایی و برای رفع آنها تصمیم‌گیری شود.

پزشكی خانواده؛ آزمونی برای تغییر مسیر نظام سلامت
مجموع اظهارات مسئولان نشان می‌دهد كه برنامه پزشكی خانواده و نظام ارجاع در سه شهرستان استان تهران، صرفاً یك طرح برای تغییر شیوه مراجعه به پزشك نیست؛ بلكه قرار است مسیر ارائه خدمات سلامت از مراجعه مستقیم و درمان بیماری، به مراقبت مستمر، پیشگیری، تشخیص زودهنگام و مدیریت هزینه‌ها تغییر كند.

در این میان، موفقیت طرح به چند عامل اساسی وابسته است: تأمین پزشك و نیروی انسانی، دسترسی واقعی به پزشكان متخصص، تكمیل زیرساخت‌های پرونده الكترونیك، پوشش بیمه‌ای افراد فاقد بیمه، ظرفیت بیمارستان‌ها، تأمین منابع مالی و مهم‌تر از همه، همراهی مردم با مسیر جدید دریافت خدمات.

بهارستان، اسلامشهر و دماوند اكنون در واقع میدان آزمون این الگوی جدید هستند؛ الگویی كه اگر بتواند ضمن كاهش هزینه‌های مردم، دسترسی عادلانه و مستمر به خدمات را تضمین كند، می‌تواند زمینه را برای توسعه تدریجی پزشكی خانواده و نظام ارجاع در سایر شهرستان‌ها نیز فراهم كند.



«دور یك میز» از شنبه تا چهارشنبه ساعت 12:30 تا 14 بصورت زنده از رادیو تهران روی موج 94 مگاهرتز به روی آنتن می‌رود.

مخاطبان در سرتاسر دنیا از طریق وب سایتWWW.RADIOTEHRAN.IR ضمن استفاده از پخش زنده شبكه، در جریان آخرین خبرهای رادیو تهران قرار بگیرید.
كانال رادیو تهران را در پیام رسان بله به نشانی radiotehranplus@ جستجو كنید.
علاقه‌مندان می‌توانند برنامه‌های رادیو تهران را از اپلیكیشن ایران صدا دریافت كنند.
*هرگونه بهره برداری و استفاده از محتوای پایگاه اطلاع رسانی رادیو تهران تنها با ذكر منبع مجاز است.